Σε πλαίσιο συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου κατέληξαν Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν, ανοίγοντας τον δρόμο για κατάπαυση του πυρός, άρση του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια και επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.
Πρόκειται για προκαταρκτική συμφωνία, καθώς σημαντικά ζητήματα –με πρώτο το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν– παραμένουν ανοιχτά και θα αποτελέσουν αντικείμενο νέων διαπραγματεύσεων.
«Η συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν έχει πλέον ολοκληρωθεί», έγραψε ο Ντόναλντ Τραμπ στο Truth Social.
Λίγο νωρίτερα, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ, η χώρα του οποίου είχε αναλάβει διαμεσολαβητικό ρόλο, είχε ανακοινώσει ότι οι δύο πλευρές κατέληξαν σε συμφωνία.
Το μνημόνιο κατανόησης αναμένεται να υπογραφεί επίσημα την Παρασκευή στην Ελβετία. Οι ακριβείς όροι του δεν έχουν ακόμη δοθεί στη δημοσιότητα.
Σύμφωνα με τον Σαρίφ, η συμφωνία προβλέπει τον «άμεσο και μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου». Η γραμματεία του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν ανακοίνωσε ότι οι πολεμικές επιχειρήσεις θα σταματήσουν οριστικά από το βράδυ της Δευτέρας.
Ο Λίβανος ήταν ένα από τα δύσκολα σημεία των συνομιλιών, καθώς το Ισραήλ και η Χεζμπολάχ συνέχισαν τις μεταξύ τους επιθέσεις, παρά τις εκκλήσεις για αποκλιμάκωση.
Ανοίγουν τα Στενά του Ορμούζ
Ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν την Παρασκευή, ημέρα της επίσημης υπογραφής, και ότι έχει δώσει εντολή για την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια.
«Πλοία του κόσμου, βάλτε μπρος τις μηχανές. Ας αρχίσει ξανά η ροή του πετρελαίου», έγραψε ο Αμερικανός πρόεδρος.
Η ανακοίνωση είχε άμεσο αντίκτυπο στις αγορές. Η τιμή του Brent υποχώρησε κατά 4% στις πρώτες συναλλαγές της Δευτέρας, ενώ το αμερικανικό αργό κατέγραψε πτώση άνω του 4,6%. Ανοδικά κινήθηκαν, την ίδια ώρα, τα χρηματιστήρια της Ασίας.
Τα Στενά του Ορμούζ, βασική δίοδος για τις παγκόσμιες μεταφορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, παρέμεναν ουσιαστικά κλειστά επί μήνες. Το Ιράν είχε περιορίσει τη ναυσιπλοΐα, ενώ οι αμερικανικές δυνάμεις είχαν προχωρήσει σε αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών.
Στις επόμενες συνομιλίες το πυρηνικό πρόγραμμα
Ο Ιρανός υφυπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γκαριμπαμπαντί δήλωσε ότι η τελική συμφωνία θα αποτελέσει αντικείμενο διαπραγματεύσεων κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας των 60 ημερών. Στις συνομιλίες θα συζητηθούν, μεταξύ άλλων, η ελάφρυνση των κυρώσεων και το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης.
Αμερικανική πηγή είχε αναφέρει πριν από την ανακοίνωση ότι στόχος της συμφωνίας είναι η διάλυση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος και η καταστροφή ή απομάκρυνση των αποθεμάτων ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού.
Από την ιρανική πλευρά, ωστόσο, η θέση που μεταφέρθηκε ήταν ότι το εμπλουτισμένο ουράνιο θα μπορούσε να αραιωθεί εντός της χώρας. Το Ιράν επιμένει ότι δεν επιδιώκει την κατασκευή πυρηνικού όπλου.
Στο σχέδιο της συμφωνίας περιλαμβανόταν επίσης, σύμφωνα με Ιρανό αξιωματούχο, η αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων ύψους 25 δισ. δολαρίων. Η αμερικανική κυβέρνηση έχει ξεκαθαρίσει ότι οποιαδήποτε αποδέσμευση κεφαλαίων θα γίνει μόνο εφόσον η Τεχεράνη εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της.
Η συμφωνία προκάλεσε ανάμεικτες αντιδράσεις στις ΗΠΑ. Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ τη χαιρέτισε, σημειώνοντας πάντως ότι θα παρακολουθεί στενά τις συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Υπενθύμισε ακόμη ότι οποιαδήποτε πυρηνική συμφωνία θα πρέπει να τεθεί προς έγκριση στο Κογκρέσο.
Αντίθετα, ο Μάθιου Μίλερ, πρώην εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ επί κυβέρνησης Μπάιντεν, υποστήριξε ότι ο Τραμπ έκανε σημαντικές παραχωρήσεις για να επιστρέψει η κατάσταση στα δεδομένα που ίσχυαν πριν από την έναρξη του πολέμου.
Βρετανία, Γερμανία, Γαλλία και Ιταλία χαιρέτισαν την ανακοίνωση και δήλωσαν έτοιμες να προχωρήσουν σε άρση κυρώσεων, εφόσον το Ιράν κάνει σαφή και επαληθεύσιμα βήματα για τον περιορισμό του πυρηνικού του προγράμματος.
Αντιδράσεις στο Ισραήλ
Στο μεταξύ, έντονες αντιδράσεις έχει προκαλέσει στο Ισραήλ η συμφωνία που ανακοίνωσε ο Ντόναλντ Τραμπ με το Ιράν.
Η πιο σκληρή κριτική προέρχεται από δεξιά μέσα ενημέρωσης, τα οποία συνήθως βρίσκονται κοντά στον Μπέντζαμιν Νετανιάχου. Οι επιθέσεις προς τον Αμερικανό πρόεδρο θεωρούνται ασυνήθιστες, καθώς μέχρι πρόσφατα ο Τραμπ διατηρούσε ισχυρή απήχηση στο Ισραήλ.
Το βασικό σημείο διαφωνίας είναι ότι η συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν δεν φαίνεται να εξυπηρετεί τις ισραηλινές θέσεις. Στο Ισραήλ εκτιμούν ότι μπορεί να οδηγήσει σε παύση των βομβαρδισμών στον Λίβανο και να αυξήσει την πίεση για περιορισμό ή τερματισμό της ισραηλινής στρατιωτικής παρουσίας στη χώρα.
Για τα δεξιά μέσα, η εξέλιξη αυτή θα παρουσιαστεί στην Τεχεράνη ως νίκη. Αντίστοιχα, στο Ισραήλ αντιμετωπίζεται ως πολιτική και στρατηγική ήττα.
Τραμπ για Νετανιάχου: «Είναι δύσκολος – Θα έπρεπε να είναι ευγνώμων στις ΗΠΑ»
Αιχμές κατά του Μπέντζαμιν Νετανιάχου άφησε ο Ντόναλντ Τραμπ, μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας με το Ιράν.
Μιλώντας στους New York Times, ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό «πολύ δύσκολο άνθρωπο» και είπε ότι οι επιθέσεις στον Λίβανο παραλίγο να εκτροχιάσουν την τελική συμφωνία.
«Για να είμαι ειλικρινής, θα έπρεπε να μας είναι πολύ ευγνώμων», δήλωσε ο Τραμπ. Πρόσθεσε ότι, εάν το Ιράν αποκτούσε πυρηνικό όπλο, «το Ισραήλ δεν θα υπήρχε ούτε για δύο ώρες».
Ο Αμερικανός πρόεδρος άφησε, πάντως, ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων επιθέσεων κατά του Ιράν, εάν οι δύο πλευρές δεν καταλήξουν σε οριστική συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Σύμφωνα με τους New York Times, ο Τραμπ επέμεινε ότι τα αμερικανικά πυραυλικά και αεροπορικά πλήγματα ήταν αυτά που οδήγησαν το Ιράν στη συμφωνία.
«Δεν ήθελαν μια τρίτη επίθεση», είπε, προσθέτοντας ότι τα πλήγματα των ΗΠΑ είχαν «τεράστια επίδραση» στην επίτευξη της συμφωνίας.
