Ένα κομμάτι ιστορίας των Φερών καταγράφηκε μέσα στον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου, με αφορμή την έκδοση του βιβλίου/λευκώματος για τα 100 χρόνια του νέου ναού (1925-2025). Στην κουβέντα συμμετείχαν ο ερευνητής Νίκος Γκότσης και η αρχαιολόγος Λίλα Σαμπανοπούλου, σε μια συζήτηση που δεν έμεινε μόνο στην “επέτειο”, αλλά άνοιξε το κάδρο: πηγές, μαρτυρίες, εκπαίδευση, ενορίες, παρεμβάσεις στο κτίσμα και το πώς διασώζεται η μνήμη ενός τόπου όταν όλα γύρω αλλάζουν.
Η αφορμή είναι το βιβλίο «Άγιος Νικόλαος – η παλαίφατος ενορία των Φερών – 100 χρόνια του νέου Ναού», των Νικόλαου Σ. Γκότση και Ελευθερίας Ν. Γκότση, έκδοση 2025 από το Λαογραφικό και Ιστορικό Μουσείο Φερών.
Γιατί “παλαίφατη ενορία” σε ναό 100 ετών
Όπως εξηγεί ο Νίκος Γκότσης, ο νέος ναός συμπληρώνει έναν αιώνα, όμως η ενορία ως παρουσία του ορθόδοξου στοιχείου στον οικισμό έχει βαθύτερες ρίζες. Η έρευνα “δένει” στοιχεία που αφορούν τη ζωή των χριστιανικών συνοικιών, την ανάγκη ύπαρξης ορθόδοξου ναού, αλλά και το πώς γύρω από την εκκλησία οργανώθηκαν κρίσιμες λειτουργίες της κοινότητας.
Εκκλησία και σχολείο στην ίδια αυλή
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον ρόλο που έπαιξαν τα σχολεία γύρω από τον ναό, ως “γραμμή άμυνας” και συνοχής για τον πληθυσμό της εποχής. Η κουβέντα φωτίζει το πώς η εκπαίδευση, η ενορία και οι κοινωνικές δομές λειτούργησαν μαζί, σε μια περίοδο που οι ισορροπίες στην περιοχή ήταν ευαίσθητες και οι ανταγωνισμοί έντονοι.
Η αξία των πηγών και της επιτόπιας έρευνας
Ένα από τα πιο δυνατά σημεία της συζήτησης είναι ο τρόπος που προέκυψαν τα στοιχεία: εφημερίδες, αρχεία, παλιές αναφορές και υλικό που δεν βρίσκεται “έτοιμο στο ράφι”. Η ουσία είναι απλή: η ιστορία ενός τόπου δεν γράφεται με υποθέσεις. Γράφεται όταν βρίσκεις τις ψηφίδες, τις διασταυρώνεις και τις βάζεις στη σωστή σειρά.
Παρεμβάσεις, ανακαινίσεις και το “όριο” της αποκατάστασης
Η αρχαιολόγος Λίλα Σαμπανοπούλου βάζει στο τραπέζι κάτι που αφορά πολλά μνημεία: ο εξωραϊσμός και ο εκμοντερνισμός μπορεί να αλλοιώσουν χαρακτηριστικά, ακόμα κι όταν γίνονται με “καλή πρόθεση”. Στη συζήτηση ακούγεται καθαρά το δίλημμα: τι αποκαλύπτεις, τι προστατεύεις και πότε μια επέμβαση γίνεται μη αναστρέψιμη.
Η “βρύση” ως σημείο αναφοράς των κατοίκων
Ξεχωριστό κεφάλαιο είναι η ιστορία της βρύσης που για δεκαετίες ήταν σημείο συνάντησης και καθημερινής χρήσης. Εκεί δεν μιλάμε μόνο για πέτρα και νερό. Μιλάμε για μνήμη: για το πώς μια γειτονιά “δένει” γύρω από μικρά πράγματα που τελικά είναι μεγάλα.
Το μέλλον της ενορίας
Στο κλείσιμο, ο Νίκος Γκότσης βάζει το θέμα ωμά: το μέλλον μιας ενορίας εξαρτάται από το αν μένει ζωντανή κοινότητα. Το αισιόδοξο στοιχείο που καταγράφεται είναι η επιστροφή νέων ανθρώπων σε παλιές κατοικίες, οι ανακαινίσεις και η σταδιακή αλλαγή εικόνας στη γειτονιά γύρω από τον ναό.
Η καταγραφή αυτή δεν είναι απλώς μια συνέντευξη. Είναι υλικό που μένει. Και όσο περνούν τα χρόνια, τόσο πιο χρήσιμο γίνεται.
