Σε τροχιά σταθερότητας φαίνεται να παραμένουν τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης τουλάχιστον έως το 2030, καθώς τα νεότερα δεδομένα για το προσδόκιμο ζωής δεν δικαιολογούν – προς το παρόν – αυξήσεις από το 2027, όπως προβλέπει το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
Τα κυβερνητικά στελέχη τοποθετούνται πλέον ξεκάθαρα υπέρ της μετάθεσης των δύσκολων αποφάσεων. Χαρακτηριστική ήταν η δήλωση της υφυπουργού Κοινωνικής Ασφάλισης, Άννας Ευθυμίου, η οποία υπογράμμισε ότι «υπό τις παρούσες συνθήκες δεν υπάρχει καμία περίπτωση αύξησης των ορίων συνταξιοδότησης το 2027». Το μήνυμα είναι σαφές: η συζήτηση μετατίθεται χρονικά, με ορίζοντα τουλάχιστον τριετίας.
Σύμφωνα με τις πρώτες μελέτες που βρίσκονται σε εξέλιξη, το προσδόκιμο ζωής – βασικός δείκτης για τον επανακαθορισμό των ορίων – δεν έχει επανέλθει στα επίπεδα πριν από την πανδημία. Την περίοδο 2010–2015 αυξήθηκε κατά περίπου ένα έτος, ωστόσο από το 2015 έως το 2020 παρέμεινε ουσιαστικά στάσιμο, κυρίως λόγω των επιπτώσεων της υγειονομικής κρίσης. Η μη πλήρης ανάκαμψη λειτουργεί ως «ανάχωμα» σε άμεσες παρεμβάσεις.
Με βάση τη νομοθεσία, από το 2027 και μετά τα όρια ηλικίας θα πρέπει να επαναπροσδιορίζονται κάθε τρία χρόνια, ανάλογα με την εξέλιξη του προσδόκιμου ζωής. Ωστόσο, η πολιτική και κοινωνική διάσταση του ζητήματος είναι ιδιαίτερα βαριά. Το 2027 είναι εκλογική χρονιά και οποιαδήποτε αύξηση στα όρια συνταξιοδότησης θα είχε υψηλό πολιτικό κόστος. Έτσι, όλα δείχνουν ότι οι τελικές αποφάσεις θα ληφθούν το δεύτερο εξάμηνο του 2026, με το επικρατέστερο σενάριο να προβλέπει αναβολή τουλάχιστον έως το 2030.
Παράλληλα, διαρρέουν σενάρια για ενδεχόμενη σταδιακή αύξηση την τριετία 2028–2030, εφόσον οι δημογραφικοί δείκτες το επιβάλλουν. Σε αυτή την περίπτωση, η όποια προσαρμογή δεν θα είναι απότομη αλλά κλιμακωτή, της τάξης των 3–4 μηνών ανά έτος, ώστε να περιοριστεί η επιβάρυνση για τους ασφαλισμένους.
Το θέμα θα τεθεί επισήμως στο τραπέζι με βάση τη νέα μελέτη της Εθνικής Αναλογιστικής Αρχής, η οποία εκπονείται ανά τριετία και αποτυπώνει τις μακροπρόθεσμες αντοχές του ασφαλιστικού συστήματος. Προηγούμενες εκθέσεις, που έχουν συμπεριληφθεί και σε αξιολογήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, επισημαίνουν ότι η γήρανση του πληθυσμού και η χαμηλή γεννητικότητα αποτελούν σοβαρές προκλήσεις.
Οι τρεις βασικοί δείκτες που θα καθορίσουν τις εξελίξεις είναι ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων (η σχέση πληθυσμού άνω των 65 με τον οικονομικά ενεργό πληθυσμό), ο δείκτης γήρανσης (η αναλογία ηλικιωμένων προς νέους εργάσιμης ηλικίας) και ο δείκτης γονιμότητας, ο οποίος παραμένει χαμηλός, κοντά στο 1,5 παιδί ανά γυναίκα.
Σε προηγούμενες αναλογιστικές προβολές είχε τεθεί ακόμη και το ενδεχόμενο η θεσμοθετημένη ηλικία συνταξιοδότησης με 40 έτη ασφάλισης να κινηθεί σταδιακά πάνω από τα 67 έτη. Ωστόσο, τα σημερινά δεδομένα δεν δείχνουν άμεση ανάγκη ενεργοποίησης του μηχανισμού αυτόματης προσαρμογής.
Το βέβαιο είναι ότι το ασφαλιστικό παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένο με τις δημογραφικές εξελίξεις. Για την ώρα, πάντως, οι ασφαλισμένοι μπορούν να θεωρούν δεδομένο ότι τα όρια ηλικίας δεν αλλάζουν πριν από το 2027 – και πιθανότατα ούτε πριν από το 2030. Οι οριστικές αποφάσεις θα κριθούν από τα στοιχεία και τον χρόνο.
