Είναι θεολογικά αστήρικτο και ποιμαντικά παραπλανητικό να διακινείται, ακόμη και από στόματα πνευματικών, ο ισχυρισμός ότι ο Μέγας Αγιασμός «δεν χρησιμοποιείται» ή ότι δήθεν πίνεται μόνο ως λύση ανάγκης, όταν ο πιστός «δεν μπορεί να κοινωνήσει».
Μια τέτοια θέση δεν προκύπτει ούτε από τη λειτουργική πράξη της Εκκλησίας, ούτε από το περιεχόμενο των ευχών, ούτε από τη ζώσα εμπειρία της παράδοσης. Αντιθέτως, μαρτυρεί βαθιά σύγχυση ως προς τη θεολογία του αγιασμού και τη σχέση κτίσεως και χάριτος.
Ο Μέγας Αγιασμός δεν είναι υποκατάστατο του Μυστηρίου της Ευχαριστίας, ούτε λειτουργεί ως «παρηγορητικό μέσο» για τους ακοινώνητους.
Δεν θεσπίστηκε για να καλύψει απουσίες από το Ποτήριο, αλλά για να φανερώσει την καθολική αγιαστική ενέργεια του Θεού μέσα στην κτίση. Πρόκειται για γεγονός επιφάνειας της θείας χάριτος στον υλικό κόσμο, για λειτουργική μαρτυρία ότι το Άγιο Πνεύμα δεν αγιάζει μόνο τον άνθρωπο, αλλά και το ύδωρ, τον χώρο, τον χρόνο, το σώμα και τις σχέσεις.
Το ίδιο το κείμενο της Ακολουθίας του Μεγάλου Αγιασμού είναι απολύτως σαφές και θεολογικά αδιαπραγμάτευτο.
Το αγιασμένο ύδωρ δίδεται
«ἵνα πάντες οἱ ἀρυόμενοι καὶ μεταλαμβάνοντες ἔχωσιν αὐτὸ πρὸς ἰατρείαν παθῶν, πρὸς ἁγιασμὸν οἴκων, πρὸς πᾶσαν ὠφέλειαν ἐπιτήδειον»,
και γίνεται
«δαίμοσιν ὀλέθριον, ταῖς ἐναντίαις δυνάμεσιν ἀπρόσιτον».
Δεν υπάρχει εδώ καμία νύξη ότι ο Αγιασμός λειτουργεί μόνο ελλείψει Θείας Κοινωνίας.
Αντιθέτως, η Εκκλησία μιλά για θεραπεία παθών, για καθαρμό λογισμών, για προστασία από τις εχθρικές ενέργειες και για αγιασμό του ανθρώπου μέσα στο σύνολο της καθημερινής του ζωής.
Η αγιορειτική πράξη, η οποία δεν αποτελεί τοπικό έθιμο αλλά συμπύκνωση εκκλησιαστικής μνήμης αιώνων, επιβεβαιώνει απολύτως αυτή τη θεολογία.
Στο Άγιον Όρος ο Μέγας Αγιασμός πίνεται καθ’ όλο το οκταήμερο μετά τα Θεοφάνεια, μετά τη Θεία Κοινωνία και πριν το αντίδωρο. Δηλαδή όχι αντί της Θείας Μετάληψης, αλλά σε οργανική, ιεραρχημένη και θεολογικά διαυγή σχέση μαζί της. Η θέση του στη λειτουργική τάξη μαρτυρεί και το νόημά του.
Η διάδοση της άποψης ότι ο Μέγας Αγιασμός «δεν χρησιμοποιείται» ή ότι περιορίζεται σε ειδικές περιπτώσεις αδυναμίας κοινωνίας δεν αποτελεί απλώς λάθος τυπικού. Συνιστά υποβάθμιση της θεολογίας της χάριτος και σιωπηρή υιοθέτηση ενός ηθικιστικού μοντέλου Εκκλησίας, όπου όλα κρίνονται με όρους «επιτρεπτότητας» και όχι με όρους θεραπευτικής οικονομίας. Έτσι, ο πιστός οδηγείται είτε σε ενοχική ανασφάλεια είτε σε πνευματική ξηρασία.
Η Εκκλησία, ακριβώς για να προστατεύσει τον άνθρωπο από τις ψευδοδιεξόδους της μαγείας, των ξορκιών και των αποκρυφιστικών πρακτικών, του παραδίδει τα δικά της αγιάσματα. Και το δηλώνει ρητά στις ευχές της:
«φύγαδευσον καὶ ἀπέλασον πᾶσαν διαβολικὴν ἐνέργειαν, πᾶσαν σατανικὴν ἔφοδον καὶ πᾶσαν ἐπιβουλήν… καὶ ὀφθαλμῶν βασκανίαν τῶν κακοποιῶν ἀνθρώπων».
Ο Μέγας Αγιασμός, όπως και ο Μικρός, δεν είναι μαγικό αντικείμενο, αλλά εκκλησιαστικό φάρμακο, όχι αυτόνομο, αλλά ενταγμένο στη ζωή της προσευχής, της μετάνοιας και της ευχαριστιακής κοινωνίας.
Γι’ αυτό και μπορεί να φυλάσσεται στο σπίτι με ευλάβεια και διάκριση και να χρησιμοποιείται σε καιρό ασθένειας, πειρασμού ή πνευματικής δοκιμασίας, πάντοτε εντός της εκκλησιαστικής συνείδησης και, όπου χρειάζεται, με την ευλογία του πνευματικού.
Ό,τι αποκόπτει τον Μέγα Αγιασμό από τη ζώσα πράξη της Εκκλησίας δεν είναι αυστηρότητα, είναι έλλειψη θεολογίας. Και ό,τι τον μετατρέπει σε υποκατάστατο της Θείας Κοινωνίας δεν είναι ευλάβεια, αλλά παρανόηση του ίδιου του μυστηριακού ήθους της Εκκλησίας, η οποία δεν λειτουργεί με λογικές αναπλήρωσης, αλλά με πληρότητα χάριτος και διάκριση πνευματική.
