Η Κυριακή του Πάσχα αποτελεί τη σημαντικότερη γιορτή της Χριστιανοσύνης, συμβολίζοντας τη νίκη της ζωής απέναντι στον θάνατο. Η «Λαμπρή», όπως αποκαλείται, είναι βαθιά ριζωμένη στην ελληνική παράδοση, με έθιμα που συνδυάζουν τη θρησκευτική κατάνυξη με τη λαϊκή έκφραση.
Η λέξη «Πάσχα» προέρχεται από την εβραϊκή γιορτή της εξόδου από την Αίγυπτο και σημαίνει «πέρασμα». Στον χριστιανισμό αποδίδεται ως το πέρασμα από τον θάνατο στη ζωή, μέσω της Ανάστασης του Χριστού.
Κοινός παρονομαστής σε όλη τη χώρα είναι η μεταφορά του Αγίου Φωτός από την εκκλησία στο σπίτι μετά την Ανάσταση. Οι πιστοί σχηματίζουν με τον καπνό του κεριού το σημείο του σταυρού πάνω από την εξώπορτα, ενώ ανάβουν το καντήλι στα εικονίσματα, το οποίο σε πολλές περιπτώσεις διατηρείται αναμμένο όλο τον χρόνο.
Παλιότερα, μάλιστα, υπήρχαν δοξασίες σύμφωνα με τις οποίες το νέο φως μετέδιδε γονιμότητα, ακόμη και σε ζώα ή δέντρα.
Το πασχαλινό τραπέζι έχει στο επίκεντρο τον οβελία, με το αρνί να αποτελεί διαχρονικό σύμβολο. Η παράδοση συνδέεται τόσο με την αρχαιότητα όσο και με τον χριστιανισμό, όπου ο Χριστός παρομοιάζεται με τον «Αμνό του Θεού». Το σούβλισμα του αρνιού καθιερώθηκε ιδιαίτερα κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και παραμένει μέχρι σήμερα βασικό στοιχείο του εορτασμού.
Ιδιαίτερο ρόλο έχουν και τα βεγγαλικά, οι κροτίδες και οι μπαλωθιές, που συνοδεύουν την Ανάσταση σε πολλές περιοχές. Οι θόρυβοι αυτοί συνδέονται με λαϊκές αντιλήψεις περί απομάκρυνσης του κακού, ενώ το φως θεωρείται ότι έχει αποτρεπτική αλλά και «ζωοδόχο» δύναμη.
Σε κάθε γωνιά της Ελλάδας, τα έθιμα αποκτούν τοπικό χαρακτήρα:
- Στην Τέμενη Αιγίου αναβιώνει το κάψιμο του Ιούδα, με θεατρική αναπαράσταση της «δίκης» του.
- Στην Καλαμάτα πραγματοποιείται ο Σαϊτοπόλεμος, ένα εντυπωσιακό θέαμα με αυτοσχέδιες σαΐτες.
- Στην Ήπειρο αναβιώνει το έθιμο του «Νεκρού Ζαφείρη», ένα παραδοσιακό παιδικό δρώμενο με συμβολισμό αναγέννησης.
- Στην Κύθνο στήνεται η «Κούνια», όπου νέοι και νέες συμμετέχουν σε ένα έθιμο που συνδέεται με δεσμεύσεις γάμου.
- Στη Μυτιλήνη πυροβολείται το ομοίωμα του Ιούδα αμέσως μετά την Ανάσταση.
- Στη Χίο, στον Βροντάδο, ο ρουκετοπόλεμος φωτίζει τον ουρανό, προσελκύοντας πλήθος επισκεπτών.
- Στο Ρέθυμνο πραγματοποιείται το κάψιμο του «ορφανού», με τις γειτονιές να συναγωνίζονται για τη μεγαλύτερη φωτιά.
Παρά τις επιμέρους διαφοροποιήσεις, το ελληνικό Πάσχα διατηρεί τον ίδιο πυρήνα: τη συνάντηση της πίστης με την παράδοση και τη συλλογική εμπειρία της κοινότητας.
